Hoe werken de fracties?

 

HD

Fractievorming in het Europees Parlement geschiedt niet op basis van nationaliteit, maar op basis van politieke denkrichting. We treffen dus niet alle Nederlanders aan in één fractie of alle Grieken of Slovenen. De leden van het Europees Parlement werken grensoverschrijdend samen met hun politieke geestverwanten, dus alle Europese sociaal-democraten, alle Europese liberalen, enz. De grootste fractie, de Europese Volkspartij, afgekort EVP, bestaat bijvoorbeeld uit 265 leden afkomstig uit bijna alle 27 lidstaten van de EU, waaronder het Nederlandse CDA.

Het Europees Parlement telt momenteel zeven fracties en 26 zogenaamde niet-ingeschreven (niet-fractiegebonden) leden. Voor de meeste Europarlementariërs was de keuze voor een Europese politieke partij niet moeilijk, omdat hun nationale politieke partij als geheel deel uitmaakt van een Europese politieke partij. Dat is een koepelorganisatie van nationale politieke partijen van dezelfde inhoudelijk-politieke denkrichting. Zo bestaan er onder andere:

Ook de andere leden, die behoren tot een partij die geen deel uitmaakt van een Europese koepelorganisatie, sluiten zich veelal aan bij een Europese politieke fractie. Dat biedt namelijk veel voordelen. Binnen het Europees Parlement van 736 leden heb je als Europarlementariër in je eentje niet veel invloed. Als je samenwerkt met afgevaardigden met gelijksoortige politieke ideeën kun je het werk verdelen en samen vertegenwoordigd zijn in veel parlementaire commissies. Elke parlementariër kan immers slechts lid zijn van één of soms twee commissies, dus samen heb je meer invloed.

Om bijvoorbeeld een aanbeveling voor te stellen aan de Raad van Ministers moet je ofwel de steun hebben van veertig leden van het Parlement of van een politieke fractie. Door samenwerking in een politieke fractie kan een parlementariër dus veel gemakkelijker steun krijgen voor nieuwe initiatieven. Afgezien van de persoonlijke medewerker waarvoor elke parlementariër geld ontvangt van het Parlement, krijgen politieke fracties ook financiële middelen van het Parlement om politieke adviseurs aan te stellen. Eenlingen buiten een fractie missen zo de noodzakelijke ondersteuning.

Om een fractie te kunnen vormen moeten ten minste vijfentwintig parlementsleden uit ten minste een vierde van de lidstaten een verklaring ondertekenen dat ze samen een fractie vormen en die overleggen aan de Voorzitter van het Parlement.

Veel wetgeving wordt in het Europees Parlement aangenomen met absolute meerderheid van de stemmen. Dat betekent 369 stemmen van 736 leden. Om bij de totstandkoming van die meerderheid een rol te kunnen spelen, streven fracties ernaar zo groot mogelijk te zijn. Met 265 leden speelt de Fractie van de Europese Volkspartij - het Nederlandse CDA maakt hiervan deel uit - een belangrijke rol. Ook de Fractie van Socialisten en Democraten, waartoe de Nederlandse PvdA behoort, legt met 184 leden relatief veel gewicht in de schaal. Geen enkele fractie heeft echter de absolute meerderheid, wat betekent dat er steeds compromissen gesloten moeten worden. Andere fracties, zoals de Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa (84 zetels) en de Groenen (55 zetels) willen graag een rol kunnen spelen bij die meerderheidsvorming, maar daarvoor moeten zij ook hun zetelaantallen maximaal verhogen.

Dit kunnen die partijen doen op diverse manieren: door nieuw verkozen leden die nog geen fractie gevonden hebben, te overtuigen zich bij hen aan te sluiten; door leden uit andere fracties aan te moedigen een overstap te maken, soms door belangrijke functies aan te bieden; door inhoudelijke compromissen te sluiten en door inhoudelijke samenwerking met andere Europese fracties aan te gaan.

De grootte van de fracties bepaalt ook welke fractie de belangrijkste posities krijgt in het Europees Parlement. Parlementariërs kunnen ondervoorzitter van het Parlement worden, voorzitter of ondervoorzitter van een parlementaire commissie, of voorzitter of ondervoorzitter van een interparlementaire delegatie met het parlement van een land buiten de Europese Unie. De grootste fractie heeft de eerste keus. De verdeelsleutel bevoordeelt de grootste fracties, maar geeft ze niet alle belangrijke posities. De voorzitter van het Parlement wordt per geheime stemming gekozen en moet de meerderheid van de stemmen van het parlement krijgen. Het feit dat van 2002-2004 de Ierse Liberaal Democraat Pat Cox voorzitter is geweest, geeft aan dat het niet altijd de grootste fractie is die de voorzitter van het Europees Parlement levert. De grootste fractie was in de afgelopen jaren immers de Europese Volkspartij, met daarin vertegenwoordigd het CDA.

Alle individuele leden en fracties moeten zelf de afweging maken hoeveel inhoudelijke concessies ze willen doen om hun invloed te maximaliseren in het Europees Parlement. Als eenling kun je tussen 736 anderen een roepende in de woestijn zijn. Aan het andere uiterste kan een grote fractie inhoudelijk zoveel compromissen gemaakt moeten hebben om zo groot te worden, dat de fractie als geheel geen standpunten heeft.