Dubbelmandaat

HD

Er is sprake van een dubbelmandaat als bijvoorbeeld een parlementslid van de Tweede Kamer tegelijkertijd ook lid is van het Europees Parlement. De gekozen vertegenwoordiger heeft hierbij een mandaat van de kiezer op nationaal en op Europees niveau: een zogenoemd dubbelmandaat.

Bij de oprichting in 1958 bestond de Europese Parlementaire Vergadering geheel uit afgevaardigden uit de nationale parlementen van de zes lidstaten die toen deel uitmaakten van de EEG. In 1976 werd vastgelegd dat de Europese afgevaardigden niet tevens nationaal parlementslid hoefden te zijn. Vervolgens werd in 1979 het Europees Parlement voor het eerst rechtstreeks gekozen, waarna het aantal leden met een dubbelmandaat geleidelijk daalde. Aanvankelijk had echter nog een aanzienlijk aantal Europarlementariërs uit de negen lidstaten van de toenmalige EG een dubbelmandaat. Ook Nederland had in 1979 twee leden die tevens lid waren van de Tweede Kamer: Piet Dankert en Aart Geurtsen.

Na de Europese verkiezingen van 1979 namen de bevoegdheden en daarmee de werkzaamheden van het Parlement echter drastisch toe en bleek het steeds moeilijker te zijn om beide mandaten te combineren. Wegens deze zware belasting hebben veel lidstaten daarom in de loop der jaren het dubbelmandaat formeel of informeel afgeschaft. De Nederlandse Europarlementariërs hebben begin jaren 80 onderling afgesproken nog uitsluitend lid te zijn van het Europees Parlement.

In 2002 werd bij wijziging van de Akte van 1976 vastgelegd dat lidmaatschap van het Europees Parlement onverenigbaar is met de rol van parlementslid in een nationaal parlement. Nederland is gebonden aan deze regeling op Europees niveau, de Tweede Kamer heeft er haar goedkeuring aan gegeven op 9 oktober 2003 en de Eerste Kamer op 28 oktober 2003. Het besluit is in Nederland niet apart opgenomen in de Wet Incompatibiliteiten Staten-Generaal en Europees Parlement, de wet die over deze zaken gaat.

Af en toe gaan stemmen op voor de herinvoering van een combinatie van lidmaatschap van het Europees Parlement en de Tweede Kamer. Er zitten verschillende kanten aan deze zaak. Het voordeel dat hierbij vaak genoemd wordt, is de overdracht van kennis over Europa. Het is meer dan eens gebleken dat leden van de Tweede Kamer niet voldoende inzicht hebben in Europese zaken.

Er zijn in de loop van de jaren voorstellen geweest om dit probleem op te lossen. Zoals van de heer Patijn, oud-lid van de Tweede Kamer en oud-lid van het Europees Parlement, die het idee opperde om aan de Tweede Kamer 25 zetels toe te voegen die dan bestemd zouden zijn voor de Europarlementariërs. Deze 25 leden zouden in de Tweede Kamer geen stemrecht hebben. In juli 2004 noemde de heer Weisglas, voorzitter van de Tweede Kamer, als voordeel: "Kamerleden met een dubbelrol kunnen ervoor zorgen dat het Nederlands en Europees Parlement beter van elkaars activiteiten op de hoogte zijn en de psychologische afstand tussen Europa en de Nederlandse burgers helpen verkleinen."

Als nadeel van het dubbelmandaat wordt vaak de hoge werkdruk van een Europarlementariër genoemd. De heer Van der Vaart, Directeur van het Bureau Europees Parlement in Nederland benadrukt dat twee banen, in Brussel en in Den Haag, niet te combineren zijn qua tijdsdruk. Als ander belangrijk argument noemt hij het feit dat het Europees Parlement en de Tweede Kamer wezenlijk verschillende rollen hebben. De Tweede Kamer geeft Ministers een mandaat mee naar de Raad van de Europese Unie, de Raad van Ministers, waar zij de nationale belangen behartigen. Het Europees Parlement maakt samen met de Raad van Ministers wetten. De rol van Europarlementariër valt daarom niet te combineren met die van lid van de Tweede Kamer.

Een andere misvatting is volgens de heer Van der Vaart dat de invloed op het Europees beleid vanuit Nederland groter zou worden met de invoering van het dubbelmandaat. Partijprogramma's op Nederlands en Europees niveau verschillen namelijk en Europarlementariërs stemmen vaak mee met de fractie waarbij ze aangesloten zijn in het Europees Parlement. Er kleven dus ook nadelen aan de herinvoering van het dubbelmandaat.